Организација што се бореше за физичкото опстојување на Македонците во Грција

И по­крај го­ле­ми­те стра­да­ња пре­диз­ви­ка­ни од де­се­тго­диш­ни­те во­е­ни су­ди­ри на те­ри­то­ри­ја­та на грч­ка­та др­жа­ва, при­дру­же­ни со во­е­ни раз­ур­ну­ва­ња, со убис­тва, про­те­ру­ва­ња, со фи­зич­ко и пси­хич­ко мал­тре­ти­ра­ње на ма­ке­дон­ски­от ет­ни­кум, со за­бр­за­но тем­по про­дол­жил про­це­сот на транс­фор­ми­ра­ње на про­то­на­ци­о­нал­ни­от во на­ци­о­на­лен иден­ти­тет на ма­ке­дон­ско­то сло­вен­ско на­се­ле­ние. Во овој пер­и­од од клуч­но зна­че­ње би­ло фор­ми­ра­ње­то на ма­ке­дон­ски во­о­ру­же­ни­те фор­ма­ции, на го­ле­ми­от број ма­ке­дон­ски ор­га­ни­за­ции, отво­ра­ње­то ма­ке­дон­ски учи­ли­шта и пе­ча­те­ње­то мно­гу­број­ни вес­ни­ци на ма­ке­дон­ски ја­зик, сло­бод­но­то пра­кти­ку­ва­ње на кул­тур­ни­те и на ре­ли­ги­оз­ни­те тра­ди­ции на ма­ке­дон­ски­от ет­ни­кум. Овие ин­сти­ту­ции, не­сом­не­но, при­до­не­ле во фор­ми­ра­ње­то на ма­ке­дон­ски­от иден­ти­тет, и по­крај фа­ктот што би­ле на огра­ни­че­на те­ри­то­ри­ја во егеј­ски­от дел на Ма­ке­до­ни­ја, ка­де што до­ми­нант­но би­ло ма­ке­дон­ско­то на­се­ле­ние.

По­себ­но ме­сто во раз­во­јот на ма­ке­дон­ско­то дви­же­ње во Гр­ци­ја имал и На­род­но­ос­ло­бо­ди­тел­ни­от фронт на Ма­ке­дон­ци­те во Гр­ци­ја (НОФ). Тој се по­ја­вил во ед­на де­ли­кат­на и мно­гу сло­же­на си­ту­а­ци­ја во раз­во­јот на со­вре­ме­на­та грч­ка др­жа­ва и на исто­ри­ја­та на ма­ке­дон­ски­от ет­ни­кум во Гр­ци­ја. НОФ бил фор­ми­ран на 23 април 1945 го­ди­на во Скоп­је, од ма­ке­дон­ски деј­ци од егеј­ски­от дел на Ма­ке­до­ни­ја, кои во тој пер­и­од пре­сто­ју­ва­ле во НР Ма­ке­до­ни­ја. Во неј­зи­но­то фор­ми­ра­ње учес­тву­ва­ле Ми­хај­ло Ке­ра­мит­чи­ев, Па­скал Ми­трев­ски, Ге­ор­ги Ур­дов, Ата­нас Ко­ро­ве­шов, Пав­ле Ра­ков­ски и Мин­чо Фо­тев. Тре­ба да се наг­ла­си де­ка го­ле­мо вли­ја­ние во фор­ми­ра­ње­то на ор­га­ни­за­ци­ја­та има­ло и то­гаш­но­то ра­ко­водс­тво на КПМ, кое ди­рект­но вли­ја­е­ло, пре­ку НОФ, во ма­ке­дон­ско­то дви­же­ње во Гр­ци­ја. Всуш­ност НОФ би­ла пр­ва ор­га­ни­за­ци­ја што би­ла фор­ми­ра­на во ма­ке­дон­ска­та др­жа­ва, чи­ја­што ос­нов­на це­ла би­ла да ги за­ста­пу­ва ин­те­ре­си­те, а со тоа и ди­рект­но да вли­јае во фор­ми­ра­ње­то на ма­ке­дон­ски­от иден­ти­тет на те­ри­то­ри­и­те на Ма­ке­до­ни­ја што би­ле во со­став на со­сед­ни­те др­жа­ви.

Ме­ѓу­тоа, НОФ не е слу­чај­ност. Прет­ход­ни­ца на оваа ор­га­ни­за­ци­ја бил Слав­ја­но­ма­ке­дон­ски­от на­род­но­ос­ло­бо­ди­те­лен фронт (СНОФ), фор­ми­ран за те­ри­то­ри­ја­та на Ко­стур­ско, на 20 октом­ври 1943 го­ди­на во се­ло­то Д’мбе­ни, до­де­ка за Ле­рин­ско во но­ем­ври иста­та го­ди­на во
се­ло­то Бел­ка­мен.

СНОФ пе­ча­тел свој вес­ник, а ор­га­ни­за­ци­ја­та пра­ве­ла на­по­ри за отво­ра­ње ма­ке­дон­ски учи­ли­шта и за пе­ча­те­ње кни­ги на ма­ке­дон­ски ја­зик. Се­пак, овој на­ци­о­на­лен изб­лик на ма­ке­дон­ски­от ет­ни­кум во Гр­ци­ја бил со кра­ток век на тра­е­ње. Име­но, со пов­ле­ку­ва­ње­то на фа­ши­стич­ка Гер­ма­ни­ја од те­ри­то­ри­ја­та на Гр­ци­ја до­шол кра­јот на На­род­но­ос­ло­бо­ди­тел­на­та бор­ба, а со тоа и ре­ак­ци­ја­та на Ве­ли­ка Бри­та­ни­ја во Гр­ци­ја, со цел да се спре­чи грч­ко­то ко­му­ни­стич­ко дви­же­ње да ја пре­зе­ме вла­ста во др­жа­ва­та.

За раз­ли­ка од грч­ка­та ле­ви­ца, ко­ја би­ла де­зо­рен­ти­ра­на по До­го­во­рот од Вар­ки­за од фе­вру­а­ри 1945 го­ди­на, а ко­ја би­ла пред­во­де­на од КПГ и кон ко­ја се стре­ме­ло и ма­ке­дон­ско­то дви­же­ње, грч­ка­та вла­да, под­др­жа­на од Ве­ли­ка Бри­та­ни­ја, пре­зе­ла ре­ши­тел­ни мер­ки за зац­вр­сту­ва­ње на вла­ста. Па­ра­лел­но со ова, на те­ри­то­ри­и­те на Егеј­ска Ма­ке­до­ни­ја се акти­ви­ра­ле дес­ни­чар­ски бан­ди, пот­по­мог­на­ти од вла­да­та во Ати­на, кои поч­на­ле да го те­ро­ри­зи­ра­ат ма­ке­дон­ско­то на­се­ле­ние. Ток­му по­ра­ди овие при­чи­ни бил фор­ми­ран и НОФ, кој во сво­јот прв Устав јас­но наг­ла­сил: „бор­ба про­тив грч­ки­те мо­нар­хо­фа­ши­стич­ки агре­со­ри, бор­ба за де­мо­кра­ти­ја и сло­бод­на грч­ка ре­пуб­ли­ка, и бор­ба за фи­зич­ки оп­ста­нок на Ма­ке­дон­ци­те во Гр­ци­ја“.

Пр­во­бит­на­та деј­ност на НОФ се ка­ра­кте­ри­зи­ра­ла со про­те­сти, ор­га­ни­зи­ра­ње штрај­ко­ви, из­да­ва­ње не­ле­гал­ни вес­ни­ци и ле­то­ци, а по­доц­на и со фор­ми­ра­ње во­о­ру­же­ни гру­пи. Во 1945 го­ди­на ор­га­ни­за­ци­ја­та рас­по­ла­га­ла со 12 во­о­ру­же­ни гру­пи во Ко­стур­ско, со се­дум во Ле­рин­ско и со 11 во Во­ден­ско и Ени­џе­вар­дар­ско. Ка­ко што на те­рен се за­си­лу­вал НОФ, та­ка не­го­ви­от кре­ди­би­ли­тет рас­тел, при што ста­нал зна­ча­ен фа­ктор во се­вер­на Гр­ци­ја. Ва­ква­та си­ту­а­ци­ја ја иско­ри­сти­ла КПГ, ко­ја поч­на­ла ди­рект­ни раз­го­во­ри со ра­ко­водс­тво­то на НОФ, но и со ју­гос­ло­вен­ско­то ра­ко­водс­тво. Во ме­ѓу­вре­ме во­о­ру­же­ни­те фор­ма­ции на НОФ се прик­лу­чи­ле кон си­ли­те на ДАГ, на тој на­чин за­ста­ну­вај­ќи на стра­на­та на КПГ во Гра­ѓан­ска­та вој­на во Гр­ци­ја. За воз­врат ДАГ ѝ го приз­нал пра­во­то на НОФ на со­ци­јал­на, кул­тур­на и по­ли­тич­ка ор­га­ни­за­ци­ја на Ма­ке­дон­ци­те во Гр­ци­ја. Ме­ѓу­тоа, тре­ба да се наг­ла­си де­ка, иа­ко од­но­си­те ме­ѓу овие два „парт­не­ри“ би­ле вло­ше­ни при кра­јот на Вто­ра­та свет­ска вој­на, ис­преп­ле­те­ни со ме­ѓу­себ­на не­до­вер­ба, се­пак, во тој исто­ри­ски кон­текст, се чи­ни де­ка ни­ту КПГ ни­ту НОФ не­ма­ле дру­га ал­тер­на­ти­ва.

Исто та­ка, вре­ди да се спо­ме­не де­ка во рам­ки­те на НОФ би­ла фор­ми­ра­на ор­га­ни­за­ци­ја на Ма­ке­дон­ки­те – АФЖ (Ан­ти­фа­ши­стич­ки фронт на же­ни­те) и мла­дин­ска­та ор­га­ни­за­ци­ја ОНОМ (Ор­га­ни­за­ци­ја на на­род­но­ос­ло­бо­ди­тел­на­та мла­ди­на).

Пр­ви­от кон­грес на НОФ бил одр­жан на 13 ја­ну­а­ри 1948 го­ди­на во ко­стур­ско­то се­ло В’мбел. На не­го при­сус­тву­ва­ле око­лу 500 де­ле­га­ти – чле­но­ви на НОФ, ка­ко и ви­со­ки прет­став­ни­ци на КПГ и на ДАГ. На Кон­гре­сот би­ле до­не­се­ни Про­гра­ма и Ста­тут на НОФ, а бил из­бран и нов Цен­тра­лен со­вет од 35 ре­дов­ни чле­но­ви. Про­гра­ма­та на ор­га­ни­за­ци­ја­та би­ла со­ста­ве­на од не­кол­ку де­ло­ви. Во во­вед­ни­от дел, кој е нас­ло­вен „Што е НОФ“, е наг­ла­се­но де­ка ор­га­ни­за­ци­ја­та се по­ја­ви­ла по отво­ре­на­та стран­ска ин­тер­вен­ци­ја во Гр­ци­ја и „вар­вар­ски­те“ на­па­ди на ре­жим­ски­те си­ли на офи­ци­јал­на Ати­на про­тив ма­ке­дон­ски­от на­род. Ос­нов­ни­те це­ли на НОФ, спо­ред про­гра­ма­та, се по­де­ле­ни во три де­ла. Во пр­ви­от дел, нас­ло­вен ка­ко „Не­за­вис­ност – де­мо­кра­ти­ја“, се наг­ла­су­ва де­ка ор­га­ни­за­ци­ја­та ка­ко глав­на цел има: „на че­ло на ма­ке­дон­ски­от на­род и во бор­бен со­јуз со грч­ки­от на­род, да се бо­ри за не­за­вис­ност и де­мо­кра­ти­ја на на­ша­та др­жа­ва“. По­на­та­му стои: „Оваа бор­ба е бор­ба за спа­су­ва­ње на на­ши­от на­род, бор­ба за на­ци­о­нал­но и фи­зич­ко по­сто­е­ње, тоа е бор­ба за сло­бо­ден на­ци­о­на­лен кул­ту­рен раз­ви­ток, бор­ба за сло­бо­да и за пра­ва­та на на­ши­от на­род во рам­ки­те на де­мо­крат­ска Гр­ци­ја“.

Вто­ри­от дел е нас­ло­вен ка­ко „На­ци­о­нал­на рам­но­прав­ност“, ка­де што би­ло наг­ла­се­но де­ка „из­во­ју­ва­ње­то на на­ци­о­нал­на рам­но­прав­ност и приз­на­ва­ње­то на на­ци­о­нал­ни­те пра­ва на на­ши­от на­род се вто­ра ос­нов­на цел за ко­ја се бо­ри НОФ“. Ор­га­ни­за­ци­ја­та под ова ја по­драз­би­ра­ла мож­но­ста да ја за­чу­ва­ат и раз­ви­ва­ат сво­ја­та на­ци­о­нал­на кул­ту­ра, ја­зик, учи­ли­шта, си­те пра­ва и оби­чаи и сво­и­те на­ци­о­нал­ни и на­род­ни бо­гат­ства. Спо­ред НОФ тоа би се ре­а­ли­зи­ра­ло единс­тве­но пре­ку „бор­ба­та за на­ци­о­нал­на рам­но­прав­ност на на­ши­от на­род… со бор­ба­та за не­за­вис­ност и де­мо­кра­ти­ја во на­ша­та зем­ја; де­ка ос­но­ва и не­оп­хо­ден пре­дус­лов за ре­а­ли­за­ци­ја на таа цел е по­стиг­ну­ва­ње­то на ви­стин­ска­та цел, а тоа зна­чи по­сто­е­ње­то не­за­вис­на и де­мо­крат­ска Гр­ци­ја; де­ка бор­ба­та за ос­ло­бо­ду­ва­ње на на­ша­та зем­ја од ту­ѓин­ци­те… и нив­ни­те до­маш­ни аген­ти е глав­на и пр­венс­тве­на за­да­ча на на­ши­от и на грч­ки­от на­род“.

Во пос­лед­ни­от, трет дел, ра­ко­водс­тво­то на НОФ сме­та­ло де­ка по­гор­ни­те це­ли би се ре­а­ли­зи­ра­ле единс­тве­но пре­ку единс­тво­то „во са­ми­от наш на­род“. По­крај единс­тво­то ме­ѓу Ма­ке­дон­ци­те, ор­га­ни­за­ци­ја­та по­ви­ку­ва на единс­тво и ме­ѓу грч­ки­от и ма­ке­дон­ски­от на­род во „бор­ба­та за не­за­вис­ност, де­мо­кра­ти­ја и рам­но­прав­ност“.

Уште во стар­тот КПГ пра­ве­ла на­по­ри да ја ста­ви под сво­ја кон­тро­ла НОФ и да ја од­да­ле­чи од вли­ја­ни­е­то на Скоп­је. Пред сè на грч­ко­то ко­му­ни­стич­ко ра­ко­водс­тво и би­ла по­треб­на ор­га­ни­за­ци­ја­та по­ра­ди мож­но­ста да мо­би­ли­зи­ра бор­ци од ре­до­ви­те на ма­ке­дон­ско­то на­се­ле­ние. И по­крај фа­ктот де­ка НОФ јав­но дек­ла­ри­рал де­ка ма­ке­дон­ски­от на­род ќе се бо­ри за „рам­но­прав­ност во рам­ки­те на не­за­вис­на де­мо­крат­ска Гр­ци­ја“, по ре­зо­лу­ци­ја­та на Ин­форм­би­ро­то (1948), КПГ пра­ви стра­те­ги­ска ма­ни­пу­ла­ци­ја и на Пет­ти­от пле­нум на ЦК одр­жан во ја­ну­а­ри 1949 го­ди­на ја про­мо­ви­ра па­ро­ла­та за „приз­на­ва­ње на пра­во­то на Ма­ке­дон­ци­те за са­мо­о­пре­де­лу­ва­ње“. Оваа од­лу­ка, отка­ко НОФ ве­ќе би­ла под кон­тро­ла на КПГ, би­ла по­твр­де­на и на Вто­ри­от кон­грес на ор­га­ни­за­ци­ја­та, одр­жан во март 1949 го­ди­на, во се­ло­то П’пли, Прес­па. На кон­гре­сот учес­тву­ва­ле 700 де­ле­га­ти, чле­но­ви на НОФ, де­ле­га­ти од Ал­ба­ни­ја и од пи­рин­ски­от дел на Ма­ке­до­ни­ја, ка­ко и прет­став­ни­ци на КПГ и на ДАГ. Во сог­лас­ност со по­ли­ти­ка­та на КПГ, а со цел ма­сов­но вклу­чу­ва­ње на Ма­ке­дон­ци­те во ре­до­ви­те на ДАГ, во кон­грес­на­та прок­ла­ма­ци­ја би­ло наг­ла­се­но: „Ма­ке­дон­ски­от на­род, со не­го­ва­та бор­ба и жр­тви, со до­се­гаш­ни­те при­до­би­вки, го прок­ла­ми­ра де­не­ска сво­е­то ре­ше­ние да се бо­ри за не­го­во на­ци­о­нал­но ос­ло­бо­ду­ва­ње, за ре­а­ли­зи­ра­ње­то на сло­бод­ни­от на­ци­о­на­лен др­жа­вен жи­вот ка­ко што са­ка са­ми­от тој“.

(Пишува: Д-р Димитар Љоровски-Вамваковски
Текст објавен во 83. број на неделникот „Република“, 4.04.2014)

Republika.mk - содржините, графичките и техничките решенија се заштитени со издавачки и авторски права (copyright). Крадењето на авторски текстови е казниво со закон. Дозволено е делумно превземање на авторски содржини (текст и фотографии) со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.